Na pitanje koji je glavni grad Republike Srpske većina bi bez razmišljanja odgovorila: Banja Luka. Međutim, prema članu 9 važećeg Ustava Republike Srpske, glavni grad Republike je Sarajevo.
Razlog je jednostavan: Banja Luka je u praksi postala sjedište najvažnijih entitetskih organa, dok je ustavna odredba ostala nepromijenjena. Ta razlika godinama privlači pažnju javnosti.
Banja Luka kao administrativni i politički centar
Banja Luka je najveći grad Republike Srpske i mjesto u kojem se odvija najveći dio političkog i administrativnog rada. Zbog toga se u medijima i svakodnevnom govoru često označava kao glavni grad.
U Banjoj Luci su smještene:
- Vlada Republike Srpske,
- Narodna skupština Republike Srpske,
- sjedište predsjednika Republike Srpske,
- ministarstva i brojne druge entitetske institucije.
Pored administrativne uloge, Banja Luka je važan univerzitetski, kulturni i privredni centar. U njoj se nalaze obrazovne i kulturne ustanove te brojna preduzeća značajna za cijeli entitet.
Zašto se u Ustavu pominje Sarajevo?
Odgovor treba tražiti u istorijskom i ustavnom razvoju Republike Srpske. Nakon rata u Bosni i Hercegovini i potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma 1995. godine uspostavljen je ustavni okvir BiH sa dva entiteta: Federacijom Bosne i Hercegovine i Republikom Srpskom.
U poslijeratnom periodu Banja Luka je učvrstila ulogu administrativnog centra, a odredba o Sarajevu ostala je dio ustavnog teksta. Tako je nastala razlika između formalnog određenja i mjesta u kojem institucije stvarno rade.
Je li predloženo da Banja Luka zvanično postane glavni grad?
Pitanje usklađivanja ustavnog teksta s praksom ponovo je otvoreno tokom 2025. godine. Narodna skupština Republike Srpske utvrdila je 13. marta 2025. godine nacrt novog ustava i uputila ga na javnu raspravu.
Prema prijedlogu, Banja Luka bila bi određena kao glavni grad Republike Srpske, a Istočno Sarajevo, sa sjedištem na Palama, dobilo bi status prijestonice. Kao izvor navode se Narodna skupština Republike Srpske i predsjednik Republike Srpske.
Nacrt ustava, međutim, nije isto što i usvojen i važeći ustav. Za promjenu postojećeg uređenja potrebno je sprovesti odgovarajuću proceduru i usvojiti konačan tekst, pa se predložena rješenja ne mogu smatrati važećim pravnim stanjem.
Koji je odgovor tačan?
Odgovor zavisi od toga govori li se o formalnom ustavnom određenju ili o stvarnom sjedištu institucija. Prema članu 9 Ustava glavni grad je Sarajevo, dok je Banja Luka administrativno i političko središte u kojem su smještene ključne institucije.
Zato se u javnosti čuju dva različita odgovora na isto pitanje. Iako se u svakodnevnom govoru Banja Luka najčešće povezuje s ulogom glavnog grada, za precizan pravni odgovor mjerodavan je važeći ustavni tekst.
